ورزد ( و بىرغبت شود ) ، مصيبتها بر او آسان شود ، و هر كه منتظر مرگ باشد با انجام دادن نيكيها شتاب كند . و يقين چهار شعبه دارد : 1 - زيركى و روشى بينى ، 2 - رسيدن بحقايق ، 3 - عبرت‌شناسى 4 - روش پيشينيان ، پس هر كه روشن بين شود حقيقت‌شناس گردد و هر كه بحقايق رسد عبرت‌شناس شود و هر كه عبرت‌شناس باشد ، سنت و روش را بفهمد و هر كه سنت را شناسد مثل اينست كه با پيشينيان بوده و بطريقه‌اى كه درست‌تر است هدايت شود و نگاه كند هر كه نجات يافته بچه وسيله نجات يافته و هر كه هلاك شده براى چه هلاك شده ، و همانا خدا هر كه اهلاك نمود تنها بسبب نافرمانيش هلاك نموده و هر كه را نجات بخشيده بسبب اطاعتش بوده . و عدالت چهار شعبه دارد : 1 - فهميدن امر مشكل [ دقت در فهميدن ] 2 - رسيدن بحقيقت دانش 3 - روشنى حكم ( داورى ) ، 4 - خرمى شكيبائى ، پس هر كه بفهمد همه دانش را تفسير كند ، و هر كه بداند آبگاههاى داورى را بشناسد و هر كه بردبارى ورزد ، در كارش زياد روى نكند و ميان مردم ستوده زندگى نمايد و جهاد چهار شعبه دارد : 1 - امر بمعروف 2 - نهى از منكر 3 - راستگوئى در هر حال 4 - دشمنى با بدكاران . پس هر كه امر بمعروف كند ، مؤمن را يارى كرده و پشتش را محكم نموده ، و هر كه نهى از منكر كند ، بينى منافق را به خاك ماليده و از نيرنگش ايمن گشته و هر كه همه جا راستگويد ، وظيفه‌اى كه بر او بوده انجام داده و هر كه با بدكاران دشمنى كند براى خدا خشم نموده و هر كه براى خدا خشم نمايد ، خدا هم بخاطر او خشم نمايد ، اينست ايمان و پايه‌ها و شعبه‌هايش . شرح - خواننده عزيز ! در اين روايت دقت و تأمل بيشترى نما و آن را با عاليترين سخنانى كه از نوابغ دانشمندان بشر شنيده‌ئى مقايسه كن ، آيا تاكنون هيچ روانشناس و حكيم و دانشمند اخلاقى را ديده‌ئى كه حالات روحى بشر را اين گونه تجزيه و تحليل كند و در اعماق روح بشر غوطه‌ور شود و با تحقيق و كنجكاوى عميق دقايق و ريزه‌كاريهاى حالات نفسانى انسان را تشريح نمايد . علماء اخلاق بشر پس از